A Sant'Andria U 30 di Nuvembri
Testu di Rinatu Coti
Da chì Sant'Andria ?
Andria l'apòstulu, Santu Andria dopu à a so morti, hè statu u prima di i dòdici discìpuli di Ghjesù Cristu.
Pè a "prèdica à nant'à a muntagna", Andria dumanda à u Cristu comu fà manghjà tanti parsoni, chì erani vinuti pè ascultà lu, incù solu cinqui pani è cinqui pesci ; è tandu chì l' hà multiplicati .
A pràtica di l'usciu l'usciolu, à a fini di u mesi di nuvembri, veni di issa sparghjera.
L'11 di nuvembri hè a San Martinu, si fistighjeghja a fini di i racolti Di tutta a robba accantata ogni famidda ni tinia una parti pà i più pòvari di u paesi. Pà a Sant'Andria i disgraziati faciani a limòsina da pudè manghjà ma erani mascarati pà salvà u so unori.
Issa manera di dumandà a robba à i più asgiati da parmetta à i più pòvari di francà l'inguernu, si facia in altri rughjoni d’Auropa.
A pricàntula
In a pricàntula si dumanda robba da bia è da manghjà postu chì à l'iniziu erani cuncirnati quiddi chì ùn avìani nudda è nienti. Ma avali incù a sucità muderna di cunzumazioni à pocu à pocu u bisognu hè sparitu. Forza hè par quissa chì l'usciu l'usciolu di a Sant'Andria hè sparitu in certi paesi o in altrò solu a nuzioni di ghjocu s'hè mantinuta incù ziteddi mascarati chì dumàndani dulciumi.
Postu ch'eddu si entri in a quarèsima di l'Avventu, era una manera pè la ghjenti chì ùn èrani in u bisognu di fà prova di spartu.
Duranti u pèriudu di quarèsima u scopu hè di purificà a parsona è u spìritu da parmetta di avvicinà si di ciò chì hè di primura.
Issu tempu di ristrizioni si devi accumpagnà d'òpari caritativi.
In a sucità corsa tradiziunali una di i valori di primura era l’aiutu. Appuntu San Martinu ancu eddu avia smizatu u so manteddu pà un pòvaru.
A pricantula :
apriti! apriti!
à Sant’Andria
Chì vene da longa via
Hà i pedi cunghjilati
è hà bisognu di ricaldassi
D’un bon bichjeru di vinu

D'altrondi par via di a paura càusa di u misteriu in ghjiru à tutti i spìriti fatali è altri mazzeri, acciaccadori, streghi ch'eddi intratinìani la ghjenti mascarati, si pudia minaccià di più faciulmenti d' una ghjastema quiddi chì vulìani dà pocu o quiddi chì ùn vuliani dà robba.
In altri paesi l'usciu l'usciolu di a Sant'Andria ùn asistia, si sà chì a robba era missa in ghjesgia (chì staia tandu aparta a nuttata sana) è i disgraziati andàiani di notti di manera à salvà a so dignità da piddà a robba di a spartera.
Una ghjastema : « Chì vo abbiati tanti chjirchjoni Ch’iddu ci hè pila in un pilonu. »
Chì robba era ricalata à a pòvara ghjenti ?